Još je Jovan Cvijić predvideo zamiranje srpskog sela. 30.000 stranica svedočanstava o životu i običajima Srba

PREDVIDEO ZAMIRANJE SRPSKOG SELA Jovan Cvijić ostavio je 30.000 stranica svedočanstava o životu i običajima Srba

Jovan Cvijić pokrenuo je Srpski etnografski zbornik kako bi popisao poreklo, običaje i govor svakog sela i porodice. Ono što je on uradio za deset godina, danas bi se radilo 100 godina.

Željka Mrđa

jovan-cvijic-cvijicevi-dani-loznica-1328585176-52300

Foto: in4s.net

Da bi istražio sve što je želeo, Cvijić se popeo na sve planine Balkana, premerio svaku dolinu. I nije bio zadovoljan urađenim.

Na osnovu ogromnog istraživanja koje je Cvijić sproveo svuda gde su živeli Srbi, svaka porodica može da sagleda koren porodičnog stabla i otkrije od kog pretka su potekli. Kako se koja familija gde doseljavala, kakvi su bili običaji u skoro svakom selu, koji su od Srba bili hrabri, vedri, gostoprimljivi i laki na ustanke, a koji su bili preplašeni i zatvoreni, sve to ispitivao je Cvijić sa svojim saradnicima i ostavio na skoro 30.000 strana. Ta istraživanja od 1895. godine objavljivana su u okviru Srpskog etnografskog zbornika. Danas, složena po predelima, istraživanja objavljuje “Službeni glasnik” zajedno sa SANU, a priređivač tih radova je istoričar Borisav Čeliković.

– Još u ono doba Cvijić je osetio da dolazi globalizacija, da će srpska sela sa svojim običajima i osobenostima nestati pred ondašnjim tehnološkom razvojem. I on je odlučio da popiše takoreći svako selo ne samo Srbije, već svuda gde su živeli Srbi. Projekat nazvan Srpski etnografski zbornik radio je deset godina i trebalo je da ispita čitav srpski etnički prostor. Taj prostor je Južna Italija, Slovenija, Bosna i Hercegovina, Vojvodina, Mađarska, Rumunija, sve do Turske. Cvijić 1907. podnosi izveštaj Srpskoj kraljevskoj akademiji i rezignirano kaže da su od zamišljenog uradili “samo” 70 odsto. Danas, kada bi neko hteo to da uradi, mislim da bi taj projekat trajao 100 godina – objašnjava Čeliković impresivnost Cvijićevog naučnog poduhvata.

Stari Vlah brvnara

Foto: Jovan Cvijić/ Privatna arhiva, Stari Vlah/ Brvnara

On podseća da su istraživanje zaustavili prvo balkanski ratovi i Prvi svetski rat.

– Cvijić je radeći studiju o Balkanskom poluostrvu, na konjima, na volovskim kolima, proveo godine na terenu. To su i danas bespuća, kuda je on sve prolazio peške. Danas i kolima da se ide, to bi bilo teško. On se popeo na sve planine Balkana, i uspeo da napiše takvo kapitalno delo. A živeo je svega 62 godine. Impresionira i time šta je sve znao. On u knjigama govori o geologiji, sastavu zemljišta, govori o geografiji prostora, o naseljima, o stanovništvu, jasno uočava etnopsihičke osobine stanovništva – priča naš sagovornik.

U ediciji “Koreni” više od trećine posla je urađeno. Plan je da u narednih tridesetak knjiga budu objavljene studije o zemljama u kojima Srbi žive danas ili su nekada živeli.

– U korpusu od oko 80 knjiga biće obuhvaćen srpski etnički prostor. Ova biblioteka ne može da promeni istorijske tokove i procese niti može da vrati potomke u zavičaje predaka, ne može da zaustavi zamiranje srpskih sela. Ona je ostavština za budućnost potomcima da znaju ko su, šta su i odakle su – kaže Čeliković.

Biblioteka “Koreni”

Sve to što su tada uradili Cvijić, njegovi saradnici, i kasnije naslednici, tu građu skupila je Srpska kraljevska akademija, danas SANU, u 102 knjige. “Službeni glasnik” pokrenuo je biblioteku “Koreni” 2010. i u saizdavaštvu sa SANU počelo je objavljivanje Cvijićevih popisa. Do sada je objavljeno 29 knjiga, pa tako familije rodom iz Gruže, Lepenice, Takova, Dragačeva… već imaju svoju knjigu. Sledeća knjiga biće Stara Srbija i Makedonija, zatim Kosovo i Metohija. Crnogorci i Bosanci svoje knjige dobijaju za šest-sedam godina. I to je ono što je novo i na šta bi Cvijić, kao naš prvi popisivač, bio ponosan.

Valjevski okrug, mlekar u Zabrdici

Foto: Jovan Cvijić/ Privatna arhiva, Valjevski okrug, mlekar u Zabrdici

Jovan Cvijić, Otac srpske geografije

Jovan Cvijić (Loznica, 12. oktobra 1865. – Beograd, 16. januara 1927) najčuveniji je srpski geograf. Doktorirao je u Beču, posle čega postaje redovni profesor Filozofskog fakulteta Velike škole u Beogradu. Bio je predsednik Srpske kraljevske akademije i rektor Beogradskog univerziteta u dva navrata. Čitav život posvetio je proučavanju Srbije i Balkanskog poluostrva, putujući skoro svake godine po Balkanu.

Izvor: Blic/ Željka Mrđa

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s